Tham dự Diễn đàn có các nhà khoa học đến từ các viện nghiên cứu, hiệp hội; đại diện cộng đồng doanh nghiệp trong và ngoài nước; lãnh đạo các phòng, ban thuộc Viện cùng đông đảo đại biểu quan tâm.
Phó Viện trưởng Nguyễn Khắc Quyền phát biểu khai mạc tại Diễn đàn
Phát biểu khai mạc tại Diễn đàn, Phó Viện trưởng Nguyễn Khắc Quyền cho biết: Diễn đàn được tổ chức trong bối cảnh kinh tế và thương mại thế giới đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, với nhiều yếu tố bất định đan xen. Các biến động địa chính trị kéo dài, sự điều chỉnh chính sách tiền tệ hậu lạm phát, xu hướng phân mảnh thương mại và cạnh tranh chiến lược giữa các nền kinh tế lớn đang làm thay đổi căn bản cấu trúc thị trường toàn cầu và phương thức vận hành của chuỗi cung ứng quốc tế.
Theo các dự báo cập nhật gần đây của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 được dự báo duy trì quanh mức trên 3%, phản ánh khả năng thích ứng nhất định của kinh tế thế giới sau các cú sốc lớn. Tuy nhiên, các tổ chức quốc tế cũng đồng thời chỉ ra rằng động lực tăng trưởng đang dịch chuyển mạnh, với ba xu hướng nổi bật: tái cấu trúc chuỗi cung ứng gắn với phân mảnh địa kinh tế; làn sóng đầu tư vào công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và hạ tầng số nhằm nâng cao năng suất và quá trình chuyển dịch năng lượng gắn liền với cạnh tranh công nghiệp cũng như yêu cầu phát triển bền vững. Những xu hướng này vừa mở ra cơ hội mới, vừa đặt ra các điều kiện ngày càng khắt khe đối với hoạt động thương mại quốc tế.
Đối với Việt Nam - một nền kinh tế có độ mở lớn, phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu - năm 2026 được dự báo là thời điểm các rào cản thương mại mới, đặc biệt là các cơ chế liên quan đến phát thải carbon, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn xanh và yêu cầu số hóa, bước vào giai đoạn triển khai một cách thực chất. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc nâng cao năng lực dự báo thị trường, củng cố khả năng tổ chức nguồn cung và hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với các chuẩn mực mới của thị trường quốc tế.
Mở đầu chương trình, TS. Nguyễn Quang Tuyển - Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương trình bày bài tham luận “Thị trường thế giới năm 2026 và khả năng cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam”. Theo TS. Nguyễn Quang Tuyển, năm 2026, nền kinh tế tiếp tục đối mặt với nhiều biến số bất ổn từ địa chính trị, biến đổi khí hậu đến các chính sách bảo hộ thương mại, đặc biệt là các sắc thuế mới từ Hoa Kỳ. Dự báo về bức tranh kinh tế toàn cầu, các tổ chức quốc tế đưa ra những con số có sự phân hóa rõ nét, trong đó IMF kỳ vọng mức tăng trưởng 3,1%, OECD dự báo đạt 3,3% nhờ lạm phát hạ nhiệt, trong khi World Bank thận trọng hơn với mức phục hồi yếu từ 2,3 - 2,5%. Sự phân hóa khu vực thể hiện qua việc Hoa Kỳ và Châu Âu tăng trưởng chậm ở mức 1,6 - 2%, trong khi khu vực Châu Á đang phát triển vẫn duy trì đà bứt phá từ 4 - 5%.
TS. Nguyễn Quang Tuyển trình bày bài tham luận
TS. Nguyễn Quang Tuyển nhận định năm 2026 kinh tế toàn cầu tiếp tục bất ổn do địa chính trị, biến đổi khí hậu và các chính sách bảo hộ mới, trong đó tăng trưởng thế giới dao động 2,3–3,3%, với châu Á duy trì đà phục hồi tốt hơn Mỹ và EU. Các xu hướng AI, tự động hóa và chuyển dịch năng lượng sẽ dẫn dắt thị trường, song doanh nghiệp Việt đối mặt nhiều rào cản như CBAM, DPP và EUDR. Dù đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10%, Việt Nam vẫn gặp thách thức về phụ thuộc FDI và thiếu lao động kỹ thuật cao.
Để thích ứng với bối cảnh mới và đạt mục tiêu GDP hai con số, TS. Nguyễn Quang Tuyển khuyến nghị: các doanh nghiệp cần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu truyền thống để giảm bớt sự phụ thuộc vào Hoa Kỳ; đồng thời đầu tư mạnh mẽ vào chuyển đổi số và sản xuất xanh để vượt qua các hàng rào kỹ thuật và thuế quan; Tăng cường liên kết nội địa, giảm phụ thuộc FDI và cải cách thể chế; Chính phủ cần đẩy mạnh hỗ trợ qua chính sách đào tạo, ưu đãi đầu tư và kiểm soát lạm phát, nhằm biến thách thức thành động lực tăng trưởng bền vững.
Tiếp sau bài phát biểu của TS. Nguyễn Quang Tuyển, là phần trình bày bài tham luận của chuyên gia cao cấp, TS. Trịnh Minh Anh với nội dung: “Định vị Việt Nam trong cấu trúc chuỗi giá trị toàn cầu mới năm 2026”. TS. Trịnh Minh Anh cho rằng: năm 2026 đánh dấu giai đoạn tái cấu trúc bền vững của kinh tế toàn cầu, với AI trở thành động lực chính thúc đẩy năng suất và dòng vốn FDI chuyển sang các quốc gia có hạ tầng xanh, năng lượng sạch. Việt Nam đang giữ vai trò ngày càng quan trọng trong chuỗi giá trị toàn cầu nhưng vẫn đối mặt thách thức về tỷ lệ nội địa hóa và năng lực tham gia phân khúc giá trị cao. Ông đề xuất tập trung ba trụ cột chính sách gồm cải cách thể chế, phát triển công nghiệp hỗ trợ và thúc đẩy chuyển đổi xanh – số hóa, coi năm 2026 là thời điểm then chốt để Việt Nam chuyển từ “công trường lắp ráp” sang “trung tâm sản xuất thông minh”.
TS. Trịnh Minh Anh - Chuyên gia cao cấp của Viện
Đồng tình với hai nhà khoa học, với bài tham luận “Phát triển thị trường nước ngoài trong bối cảnh kinh tế thế giới năm 2026 và định hướng giúp doanh nghiệp Việt Nam nâng cao năng lực cung ứng” - ông Đỗ Hữu Hưng - Vụ Phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương) cho biết: Vụ đang tập trung triển khai chiến lược đa dạng hóa thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận sâu vào các hệ thống phân phối lớn. Về định hướng thị trường, bên cạnh việc duy trì các đối tác truyền thống như Hoa Kỳ, EU, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và ASEAN, Bộ Công Thương đang đẩy mạnh mở rộng sang các khu vực tiềm năng mới. Các thị trường mục tiêu bao gồm Nam Á, Mỹ Latinh, Tây Á và châu Phi, đặc biệt là các quốc gia như Ấn Độ, Brazil, UAE, Nigeria và Nam Phi.
Các hoạt động kết nối giao thương B2B với các tập đoàn bán lẻ lớn như AEON, Amazon, Walmart, Central Retail đang được tăng cường thông qua các sự kiện cung ứng quốc tế; đồng thời Việt Nam tiếp tục thúc đẩy đàm phán các hiệp định thương mại tự do (FTA) mới với Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC), khối Mercosur, Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ. Ông Đỗ Hữu Hưng cũng kiến nghị sớm triển khai các gói tín dụng xanh, cơ chế thử nghiệm kinh tế tuần hoàn và chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp đạt chuẩn phát thải ròng bằng không (Net Zero), coi đây là những đòn bẩy quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.
Ông Đỗ Hữu Hưng - Vụ phát triển thị trường nước ngoài (Bộ Công Thương)
Diễn đàn cũng ghi nhận các tham luận của: TS Vũ Đình Ánh, nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường - giá cả (Bộ Tài Chính) với bài trình bày chuyên sâu về “Nhận diện thị trường toàn cầu và đối sách”; Bà Bá Thị Nguyệt Thu về “Nâng cao năng lực cung ứng của HTX nông nghiệp năm 2026 thông qua chuẩn hóa vùng nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc” với những nhận định chia sẻ góc nhìn từ thực tiễn HTX nông nghiệp, tập trung vào 2 giải pháp then chốt giúp HTX nâng cao năng lực cạnh tranh và mở rộng thị trường.
Tại phiên thảo luận, các nhà khoa học, chuyên gia và doanh nghiệp đã cùng trao đổi sâu về xu hướng thị trường thế giới năm 2026, đánh giá thực trạng năng lực cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp mang tính chiến lược nhằm tận dụng hiệu quả các Hiệp định thương mại tự do FTA thế hệ mới, tháo gỡ khó khăn, nâng cao năng lực cạnh tranh và hướng tới phát triển bền vững.
Kết luận bế mạc Diễn đàn, Phó Viện trưởng Nguyễn Khắc Quyền khẳng định thị trường thế giới năm 2026 sẽ tiếp tục đối mặt với nhiều thách thức và biến số bất định. Những yếu tố như biến động địa chính trị, việc điều chỉnh chính sách tiền tệ hậu lạm phát, cùng xu hướng phân mảnh thương mại và sự gia tăng của các rào cản xanh đang tạo ra áp lực lớn cho dòng chảy thương mại toàn cầu.
Đối với năng lực cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam, dù đã đạt được những kết quả tích cực nhờ tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) thế hệ mới nhưng thực tế vẫn còn tồn tại nhiều rào cản. Các doanh nghiệp hiện phải đối mặt với thách thức lớn về chi phí tuân thủ các tiêu chuẩn xanh khắt khe, yêu cầu truy xuất nguồn gốc nghiêm ngặt cũng như hạn chế về năng lực công nghệ và quản trị chuỗi cung ứng. Đây được đánh giá là những vấn đề mang tính cấu trúc, đòi hỏi giải pháp tổng thể và sự đồng hành chặt chẽ giữa Nhà nước, các hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp.
Trên cơ sở các kết quả của Diễn đàn, Viện sẽ báo cáo Lãnh đạo Bộ Công Thương xác định một số định hướng trọng tâm trong thời gian tới: tiếp tục nâng cao chất lượng công tác dự báo và thông tin thị trường; hoàn thiện thể chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thích ứng với các yêu cầu mới của thương mại quốc tế; đồng thời phát huy vai trò của các hiệp hội ngành hàng trong việc kết nối doanh nghiệp, chia sẻ thông tin và nâng cao năng lực tuân thủ tiêu chuẩn thị trường. Phối hợp với các đơn vị liên quan để cụ thể hóa các kiến nghị, giải pháp thành các đề xuất chính sách có tính khả thi, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và công tác chỉ đạo, điều hành của Bộ.
Phó Viện trưởng trân trọng cảm ơn sự tham gia tích cực, trách nhiệm và tâm huyết của các quý vị đại biểu và kính chúc các đồng chí lãnh đạo, các chuyên gia, quý vị đại biểu sức khỏe, thành công và tiếp tục đồng hành cùng ngành Công Thương trong quá trình phát triển sắp tới.
Ngô Mai Hương - Lê Anh Tú
Phòng Thông tin và Truyền thông - VIOIT
Một số hình ảnh Hội thảo:
