NGHIÊN CỨU

Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương

Trang chủ >> Nghiên cứu

Những vấn đề về xuất khẩu nông sản của Việt Nam: các đặc điểm của sản xuất và xuất khẩu nông sản (phần 3)

1. Sản xuất và xuất khẩu nông sản mang tính thời vụ cao

Sản xuất nông sản mang đặc trưng là tính thời vụ trong sản xuất nông nghiệp. Do đặc tính tự nhiên, nông sản dễ bị hư hỏng xuống cấp khi bảo quản, vận chuyển, đòi hỏi phải có đầu tư thích đáng và áp dụng các biện pháp kỹ thuật tiên tiến mới có thể bảo quản được lâu dài nhưng cũng chỉ trong thời hạn nhất định. Vì vậy, nếu không quan tâm đến ứng dụng khoa học công nghệ trong việc bảo quản sau thu hoạch hoặc đưa vào chế biến kịp thời thì khi vào vụ thu hoạch các nhà sản xuất vẫn phải bán đổ bán tháo hoặc để nông sản bị hư hỏng, xuống cấp.

Nông sản thường sẽ đa dạng, phong phú, dồi dào và sinh trưởng tốt khi được nuôi trồng đúng vào chính mùa vụ của nó. Ngược lại khi trái vụ, nông sản sẽ trở nên khan hiếm về chủng loại đồng thời không đạt chất lượng tốt, hiếm có nông sản sạch.

2. Sản xuất và xuất khẩu nông sản phải đáp ứng các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm

Phần lớn các nông sản là những mặt hàng đáp ứng nhu cầu tiêu dùng thiết yếu và có ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe con người, do đó yêu cầu về chất lượng sản phẩm, vệ sinh an toàn thực phẩm của các nước nhập khẩu nông sản rất khác nhau. Mỗi quốc gia nhập khẩu nông sản có những rào cản riêng về tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình chế biến, tiêu chuẩn vệ sinh, yếu tố môi trường, thậm chí cả tiêu chuẩn về lao động sử dụng trong sản xuất và chế biến. Các tiêu chuẩn này ngày càng trở nên chặt chẽ, khắt khe hơn và trở thành vũ khí sắc bén của các quốc gia để bảo hộ nền sản xuất nông nghiệp nội địa trong xu hướng toàn cầu hóa hiện nay. Điều này khiến cho danh mục các mặt hàng cấm nhập khẩu vào các nước càng dài ra. Những sản phẩm sạch là những sản phẩm đạt tiêu chuẩn về bảo vệ sức khỏe cho người, động vật, thực vật và môi trường sinh thái, là những sản phẩm được người tiêu dùng ưa thích vì mục đích bảo vệ sức khỏe.

3. Giá cả hàng nông sản xuất khẩu không ổn định

Giá cả của hàng hóa xuất khẩu là một yếu tố cạnh tranh quan trọng. Muốn giảm giá cho sản phẩm xuất khẩu để thu hút người tiêu dùng thì phải hạ giá thành sản xuất, như vậy, ngoài việc đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất để giảm giá thành còn phải tiến hành nhiều biện pháp khác nhằm giảm các chi phí đầu vào trong cấu thành giá của sản phẩm.

Ở Việt Nam, hầu hết các lĩnh vực kinh doanh đều có chi phí rất cao, khiến cho giá thành sản phẩm thường cao hơn các nước trong khu vực. Các chi phí cơ sở hạ tầng, bưu chính viễn thông, điện nước, phí vận chuyển đều cao hơn so với các nước khác: cước phí vận chuyển container của Việt Nam cao gấp 3 lần so với Singapore, gấp 2,5 lần so với Malayxia, gấp 2 lần so với Indonexia. Trong khi đó, giá nông sản thường gặp phải sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường quốc tế. Một đặc điểm chính của thị trường nông sản và cũng là thách thức lớn nhất cho xuất khẩu của Việt Nam là tính biến động cao của giá cả.

Trong thời đại toàn cầu hóa hiện nay, giá nông sản ngày càng phụ thuộc nhiều hơn vào các yếu tố kinh tế vĩ mô như chính sách tiền tệ, sự cân bằng ngân sách quốc gia, tỉ giá, các chính sách thương mại quốc tế. Khủng hoảng kinh tế toàn cầu khiến cho tất cả các quốc gia xem xét, điều chỉnh các chính sách kinh tế vĩ mô và điều này sẽ làm cho giá cả xuất nhập khẩu trở nên khó lường.

4. Sản xuất và xuất khẩu nông sản cần được sự quan tâm của nhà nước

Nông sản là sản phẩm đặc biệt cả trong sản xuất và trong tiêu thụ nên việc xuất khẩu nông sản là hoạt động cần được sự quan tâm của nhà nước. Trong tiến trình hội nhập kinh tế toàn cầu, mỗi nước nhập khẩu đều cố gắng đưa ra những rào cản ngày càng tinh vi, phức tạp gây trở ngại đối với hàng nông sản nhập khẩu nhằm bảo hộ các sản phẩm nông sản trong nước. Muốn tháo gỡ những rào cản này chỉ có thông qua đàm phán, thương lượng ở cấp chính phủ mới có thể giải quyết được.

Từ những đặc điểm cơ bản trên, có thể nói xuất khẩu nông sản có những thuận lợi và khó khăn riêng đòi hỏi mỗi quốc gia, mỗi doanh nghiệp xuất khẩu phải có chiến lược phát triển phù hợp nhằm phát huy tối đa lợi thế cạnh tranh của mình trong hoạt động xuất khẩu.

5. Phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên

Tùy thuộc vào sự biến đổi của khí hậu, điều kiện tự nhiên mà mỗi loại nông sản có một tính thích ứng riêng. Tốc độ sinh trưởng, chất lượng nông sản phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện tự nhiên như độ màu mỡ của đất đai, khí hậu và thời tiết. Nếu được trồng và nuôi trong điều kiện thuận lợi, nông sản sẽ phát triển mạnh, cho sản lượng và chất lượng cao. Ngược lại sẽ cho năng suất thấp, sụt giảm về chất lượng nếu sinh trưởng trong điều kiện kém thuận lợi. 

Ví dụ như cây bông cải (súp lơ), khi được trồng ở vùng đất trong nhiệt độ từ 15 - 18 độ C, cây sẽ phát triển rất tốt. Còn nếu trong môi trường từ 25 độ C trở lên, cây sinh trưởng rất kém, mau già, cho hoa bé và dễ nở.

6. Nông sản có tính đa dạng cao

Nông sản có đặc điểm đa dạng bởi vì mỗi loại nông sản sẽ sinh trưởng trong từng vị trí địa lý, điều kiện đất đai, tính chất thời tiết,… và cách thức chăm sóc khác nhau. Mỗi lợi thế tự nhiên sẽ tạo nên một đặc tính khác nhau cho từng loại nông sản. Có nhóm nông sản chịu nhiệt tốt, cũng có nhóm nông sản chịu lạnh, chịu nước tốt hơn. Do vậy tùy từng đặc tính để nông dân có cách chăm sóc, bảo vệ để nông sản sinh trưởng đạt chất lượng cao nhất.

Hàng nông sản gồm những loại nào?

Hàng nông sản bao gồm một phạm vi khá rộng, chúng có nguồn gốc từ các hoạt động nông nghiệp như sau:

Sản phẩm cơ bản, thiết yếu

Sản phẩm thiết yếu là sản phẩm được con người sử dụng hàng ngày nhằm duy trì sự sống. Bên cạnh đó, sản phẩm thiết yếu còn là nguồn cung cấp chất dinh dưỡng cần thiết cùng những khoáng chất chính giúp cơ thể luôn khỏe mạnh. 

Điển hình như gạo và đây chính là sản phẩm xuất khẩu chủ đạo của Việt Nam. Ngoài ra còn có lúa mì, sữa, cà phê, hồ tiêu, hạt điều, chè, rau củ quả tươi,…

Sản phẩm phái sinh

Sản phẩm phái sinh bao gồm những mặt hàng như bánh mì, bơ, dầu ăn, thịt,… Sản phẩm phái sinh khi được hấp thụ vào cơ thể sẽ tạo ra năng lượng để con người lao động và làm việc. Đồng thời bổ sung những dưỡng chất để cơ thể phát triển, tăng sức đề kháng chống lại bệnh tật.

Sản phẩm được chế biến

Sản phẩm chế biến tức là những mặt hàng đã trải qua nhiều giai đoạn chế biến khác nhau, thành phần và cấu trúc của nông sản đã bị thay đổi so với trạng thái ban đầu. Chẳng hạn như bánh kẹo, sản phẩm từ sữa, xúc xích, nước ngọt, rượu, bia, thuốc lá, trái cây sấy khô, thực phẩm đóng hộp,…

Nhờ quy trình chế biến chuyên nghiệp với những công thức cầu kỳ khác nhau đã giúp sản phẩm chế biến trở nên gần gũi hơn và được nhiều người lựa chọn.

7. Chất lượng ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe người tiêu dùng

Khi mua bất kỳ mặt hàng nông sản nào, người tiêu dùng luôn ưu tiên và chú trọng vào tiêu chí chất lượng. Nông sản phải trải qua nhiều giai đoạn kiểm định về vệ sinh an toàn thực phẩm mới được bán trên thị trường. Điều này nhằm bảo vệ sự an toàn cho sức khỏe và tính mạng của người mua khi sử dụng. 

Do vậy, khi đời sống của người dân ngày một nâng cao thì những yêu cầu về chất lượng nông sản sẽ càng khắt khe hơn./.

Lương Thanh Hải

Phòng Thông tin, Thư viện và Xúc tiến Thương mại - VIOIT

 

BÀI VIẾT KHÁC